Kontekst
Jedną z form ustawodawstwa UE są dyrektywy. Dyrektywa UE musi zostać przeniesiona na grunt państwowy przez każde państwo członkowskie w określonym czasie. Po zakończeniu tego etapu dyrektywę UE można uznać za przyjętą.

Jeśli sąd danego państwa ma wątpliwości dotyczące znaczenia dyrektywy lub zakresu jej zastosowania, może skierować sprawę do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z prośbą o opinię.

W tym przypadku w grę wchodziła tak zwana Dyrektywa kwalifikacyjna. Jest o dokument z kwietnia 2004 r. w sprawie „minimalnych standardów dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub osób, które z innych powodów potrzebują ochrony międzynarodowej oraz zakresu przyznanej ochrony” (2004/83/WE). Wyznacza on minimalne kryteria, jakimi państwa UE powinny się kierować, przyjmując osoby jako uchodźców.

Dyrektywa kwalifikacyjna wyznacza powody, które pozwalają danej osobie uznać się za uchodźcę. Są to np. prześladowania z powodu faktycznej lub postrzeganej rasy, religii lub narodowości. Dokument uwzględnia także prześladowanie na skutek „przynależności do szczególnej grupy społecznej”, która nie ma jednoznacznej definicji.

Przypadek
Przypadek dotyczy przyznania statusu uchodźcy trzem homoseksualistom. Wszyscy mieszkali w Holandii, zaś pochodzili z Sierra Leone, Ugandy i Senegalu. W tych trzech krajach Afryki homoseksualność jest karana dożywociem (Sierra Leone), śmiercią (Uganda) lub wyrokiem 5 lat więzienia (Senegal).

Wszyscy trzej uchodźcy wystąpili do władz holenderskich o azyl, którego im odmówiono. Jednocześnie toczyli z władzami spór o to, czy kryminalizacja homoseksualności to wystarczający powód do ubiegania się o azyl uchodźcy w świetle holenderskiego prawa. Holandia stosuje się przecież do wskazań Dyrektywy kwalifikacyjnej. Uchodźcy odwołali się do holenderskiego Wydziału Rady Stanu, najwyższego organu orzekającego w kwestiach administracyjnych w Holandii. Ten przekazał sprawę do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, aby rozwiać kilka wątpliwości:

  1. Czy przedstawiciele państw trzecich, którzy są homoseksualistami, mogą być uznani za „tworzących szczególną grupę społeczną”?
  2. Jeśli tak, to w jakim stopniu osoby te mają ukrywać swoją orientację seksualną oraz powściągliwie wyrażać swoją seksualność publicznie, by uniknąć prześladowań?
  3. Czy kryminalizacja aktu stanowi w świetle Dyrektywy prześladowanie?

Orzeczenie
Podejmując decyzję w kwestii Dyrektywy, Europejski Trybunał Sprawiedliwości przeanalizował zarówno ustawodawstwo międzynarodowe, państwowe, jak i unijne. Skupił się zwłaszcza na Konwencji o uchodźcach z 1951 r., Karcie Praw Podstawowych UE oraz państwowym ustawodawstwie Holandii i innych państw członkowskich.
W listopadzie 2013 r. Sąd orzekł, że zgodnie z Dyrektywą kwalifikacyjną orientacja seksualna może stanowić podstawę do ubiegania się o status uchodźcy w UE. Sąd uznał, że „szczególna grupa społeczna” musi spełnić dwa warunki:

  • mieć wspólne cechy charakterystyczne oraz kontekst
  • mieć wyraźnie widoczną tożsamość w kraju pochodzenia.

Sąd stwierdził, że orientacja seksualna osoby stanowi ważny element jej tożsamości. W krajach, w których prawo potępia i karze homoseksualność, osoby uznające się lub uznane za homoseksualistów należą do „szczególnej grupy społecznej”.

Sędziowie orzekli także, iż orientacja seksualna stanowi na tyle podstawowy element tożsamości osoby, że nie można wymagać, aby dana osoba ukrywała swoją orientację seksualną, by uniknąć prześladowań.

Ocena
Orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości zażądało od państw członkowskich wprowadzenia poprawki do zasad określających, kto zgodnie z Dyrektywą kwalifikuje się do uzyskania azylu. Tym samym stało się możliwe uzyskanie azylu ze względu na orientację seksualną oraz w przypadkach, kiedy występuje kryminalizacja, ograniczająca wyrażanie swojej seksualności.
Wcześniej w kilku państwach członkowskich UE  odmawiano azylu osobom homoseksualnym, argumentując, że mogą one ukrywać swoją seksualność, by uniknąć prześladowań. Teraz taka możliwość została wyeliminowana.

Więcej na ten temat (po angielsku)