Dowiedz się

Karta Praw Podstawowych oraz unijna Dyrektywa 2000/78 jednoznacznie zabrania w pewnych okolicznościach dyskryminacji ze względu na orientację seksualną. Artykuł 21 Karty stwierdza, że „zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na […] orientację seksualną”. Osoby transseksualne są w ustawodawstwie unijnym chronione mniej jednoznacznie – dyskryminacja osób transseksualnych zgodnie z Kartą Praw Podstawowych jest zakazana ze względu na „płeć”, zaś Dyrektywa o równości płci z 2006 r. zakazuje dyskryminacji ze względu na korektę płci w miejscu pracy.

Wszystkie państwa członkowskie prawnie zakazały dyskryminacji ze względu na orientację seksualną w miejscu pracy, jednocześnie wprowadzając wszelkie unijne prawa i akty prawne. W 2014 r. w 24 państwach członkowskich obowiązywał zakaz tego rodzaju dyskryminacji poza miejscem pracy.

Ustawodawstwo unijne nie obejmuje jednak zakazu dyskryminacji przeciwko osobom transpłciowym ze względu na orientację seksualną poza sferą zatrudnienia. Wiele państw europejskich wymaga od osób transpłciowych sterylizacji w przypadku korekty płci.,  Niektóre państwa europejskie prawnie nie uznają identyfikacji płciowej osób transpłciowych. Małżeństwa osób tej samej płci i adopcja nie są dopuszczalne we wszystkich państwach członkowskich. Ponadto państwa członkowskie nie są zobowiązane do uznania małżeństw jednopłciowych zawartych w innym państwie unijnym.

We wszystkich państwach UE osoby utożsamiające się jako LGBTQI spotykają się z przemocą i dyskryminacją. Szereg państw unijnych nie uznaje orientacji seksualnej i identyfikacji płciowej za powód do mówienia o prześladowaniu.

Przejdź do studium przypadków

Zrozum

Oprócz takich praw jak swoboda przemieszczania się Traktat o funkcjonowaniu UE w Artykule 19 (1) obejmuje prawo do bycia traktowanym bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną. Pozwala on państwom członkowskim na przyjmowanie w granicach swoich kompetencji ustawodawstwa, którego celem jest zwalczanie dyskryminacji ze względu na orientację seksualną.

Dyrektywa 2000/78/WE (2000) ustanowiła ramy ogólne do równego traktowania w miejscu pracy i w zawodzie. Celem tej dyrektywy jest ochrona europejskich pracowników przed jakąkolwiek dyskryminacją ze względu na płeć, wiek, rasę, orientację seksualną itd. Podejście to znajduje silniejsze umocowanie w Traktacie z Lizbony, który nadał Karcie Praw Podstawowych rangę równą innym traktatom i który zakazuje „jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na (…) orientację seksualną”.

Dyrektywa 2000/78/WE była ważnym krokiem w walce z dyskryminacją ze względu na orientację seksualną w miejscu pracy, gdyż wiele państw UE nie miało wówczas odpowiedniego ustawodawstwa w tym zakresie. Kwestię tę rozwija Dyrektywa 2006/54/WE, mówiąca jednoznacznie o dyskryminacji w miejscu pracy ze względu na płeć, w tym także o dyskryminacji ze względu na zmianę płci.

Sprawozdanie Komisji z wdrożenia Dyrektywy 2000/78/WE oraz Dyrektywy 2006/54/WE stwierdza, że większość państw członkowskich w dużym stopniu obie dyrektywy wdrożyła. Jednak wprowadzenie Dyrektywy 2000/78/WE napotyka jeszcze na pewne trudności. Okazuje się również, że jedynie cztery państwa członkowskie jednoznacznie zakazały dyskryminacji ze względu na zmianę płci, zaś pozostałe ograniczają się do stosowania terminów o szerszym znaczeniu.

Dyrektywy te dotyczą tylko dyskryminacji w miejscu pracy i nie wymagają od państw członkowskich zakazu dyskryminacji ze względu na orientację seksualną czy tożsamość płciową w innych obszarach.

Przeprowadzona w 2012 r. przez Europejską Agencję Praw Podstawowych ankieta LGBT pokazała, że wiele osób LGBTQI spotyka się z dyskryminacją i przemocą.

  • 20% – 60% osób transseksualnych stwierdziło, że spotkało się z dyskryminacją lub molestowaniem ze względu na to, że są postrzegane jako transpłciowe.
  • W niektórych krajach 40% ankietowanych stwierdziło, że unika publicznego manifestowania swojej tożsamości LGBT z obawy przed molestowaniem lub przemocą.
  • Na terenie UE 36% – 79% ankietowanych unika trzymania się za ręce z partnerem tej samej płci na forum publicznym z obawy przed atakiem, groźbami czy molestowaniem.

Proponowana dyrektywa mówiąca o równym traktowaniu osób bez względu na religię czy przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną poza miejscem pracy jest przedmiotem dyskusji od 2008 r. Nie została jednak dotychczas przyjęta.

Bez tej dyrektywy lub innych regulacji nie wszyscy obywatele Europy mogą w pełni korzystać ze swoich praw.  Powstaje więc istotny rozdźwięk między prawami zagwarantowanymi w traktatach a faktycznie występującymi. Na przykład para tej samej płci, która zarejestrowała swój związek w dopuszczającym takie związki państwie członkowskim, może zniechęcić się do przeprowadzki do innego kraju  i szukania tam pracy czy rozpoczęcia nowej działalności gospodarczej, jeśli ten kraj takich związków nie uznaje.

W przypadku przeniesienia się do innego kraju para nie miałaby w zasadzie dostępu do wszystkich praw wynikających z zarejestrowanego związku, które przysługiwałyby jej w kraju pochodzenia.

Byłoby to naruszenie swobody przemieszczania się oraz pogwałcenie prawa do życia rodzinnego (sformułowanych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i wcielonych do ustawodawstwa UE przez Traktat z Lizbony). W dyrektywach zakazujących dyskryminacji brakuje jednak obecnie jednoznacznych podstaw, by tego zabronić

Materiał edukacyjny

Materiał edukacyjny

Studium przypadków

Niedyskryminacja ze względu na orientację seksualną

Niedyskryminacja ze względu na orientację seksualną